"เล่นกับลูกยังไง?" ให้ทักษะ EF โตไปพร้อมกัน | ทักษะ EF วันละตอน

"วันนี้เล่นอะไรกับลูกดี?"

คงเป็นคำถามยอดฮิตในใจคุณพ่อคุณแม่หลายคนใช่ไหมคะ? 

บางครั้งเราอาจจะรู้สึกว่าการเล่นคือการพักผ่อน หรือแค่กิจกรรมคั่นเวลา แต่ในโลกของพัฒนาการเด็ก การเล่นคือ "งานหลัก" ของลูกเลยล่ะค่ะ และเป็นโอกาสทองที่สุดในการบ่มเพาะ ทักษะ EF  (Executive Function) ของลูกให้แข็งแรงค่ะ ทักษะ EF ไม่ได้เริ่มจากโต๊ะเรียนเสมอไปนะคะ แต่เริ่มง่าย ๆ จากช่วงเวลาเล่นกับพ่อแม่ในทุกวันนี่เอง แค่ใช้เวลาเล่นกับลูกคุณพ่อคุณแม่ก็สามารถปลูกฝังทักษะ EF ให้ลูกน้อยได้ในทุกวัน

บทความนี้จะชวนคุณพ่อคุณแม่ไปดูว่าต้องเล่นกับลูกยังไง ให้ได้พัฒนา EF ไปพร้อมกัน ตามไปหาคำตอบพร้อมกันค่ะ

ทำไมการเล่นถึงช่วยพัฒนาทักษะ EF ได้?

เวลาลูก "เล่น" เขาไม่ได้แค่ขยับมือหรือเดินไปมานะคะ แต่สมองส่วนหน้าของเขากำลังทำงานอย่างหนักเช่น ตอนที่เขากำลังต่อบล็อกไม้ให้เป็นปราสาท เขาต้องใช้การจำเพื่อใช้งาน (Working Memory) ว่าต้องวางฐานอย่างไร ต้องยับยั้งชั่งใจ (Inhibitory Control) ไม่ให้มือสั่นจนตึกถล่ม และต้องยืดหยุ่นทางความคิด (Cognitive Flexibility) เมื่อบล็อกที่ต้องการหาไม่เจอ ทุกวินาทีที่เขาจดจ่ออยู่กับการเล่น นั่นคือ การฝึกกล้ามเนื้อสมองให้พร้อมสำหรับโลกกว้างในอนาคตค่ะ

เล่นแบบไหน?…ที่ช่วยพัฒนาทักษะ EF ให้ลูก

 

1. เล่นเกมที่มีกติกาเล็ก ๆ ให้ลูกได้ฝึกคิดและรอ

ไม่จำเป็นต้องเป็นเกมยากนะคะ แค่ได้เห็นขั้นตอนการเล่นที่มี “รอคิว – ทำตามลำดับ – มีกติกา” ก็พอ เช่น  บอร์ดเกมง่าย ๆ ต่อจิ๊กซอว์ตามเป้าหมาย เกมโยนบอลตามสีหรือเลข เด็กจะได้ฝึกสมาธิ การควบคุมตนเอง และการคิดวางแผน ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของ ทักษะ EF เลยล่ะค่ะ

2. เล่นบทบาทสมมติ ช่วยพัฒนาความยืดหยุ่นทางความคิดให้ลูกเป็นนักแก้ปัญหาตัวน้อย

เล่นบทบาทสมมติ (Role Play) ด้วยการลองเล่นเป็นร้านค้า โรงพยาบาล หรือครอบครัวจำลอง หรือบทบาทอื่น ๆ ที่ลูกอยากเป็น โดยให้ลูกเลือกบทบาท คิดว่าจะทำอะไรก่อนหลัง เเละฝึกแก้ปัญหาเมื่อเกิดสถานการณ์ต่าง ๆ 

• ลองสร้างของเล่นจากวัสดุเหลือใช้ ชวนลูกนำกล่องกระดาษ ขวดพลาสติก หรือของเหลือใช้ต่าง ๆ มาสร้างเป็นของเล่นใหม่ ๆ เช่น กลายเป็นหุ่นยนต์ กลายเป็นบ้านตุ๊กตา หรือแม้แต่ยานอวกาศ การที่ลูกได้คิดนอกกรอบและมองเห็นความเป็นไปได้ใหม่ ๆ จากสิ่งของธรรมดา เป็นการส่งเสริมทักษะ EF ด้านความยืดหยุ่นได้ดีมาก

• เปลี่ยนกติกาเกมง่าย ๆ ลองเล่นเกมที่ลูกคุ้นเคย แล้วค่อย ๆ ชวนเขาเปลี่ยนกติกาบางอย่าง เช่น ปกติเล่นเกมโยนบอลใส่ตะกร้า ลองเปลี่ยนเป็นโยนบอลใส่ตะกร้าด้วยมือข้างเดียว หรือโยนจากระยะที่ไกลขึ้น การปรับตัวให้เข้ากับกฎใหม่ ๆ จะช่วยให้ลูกไม่ยึดติดกับความคิดเดิม ๆ

การเล่นแบบนี้ช่วยพัฒนาการวางแผน การสื่อสาร เเละความยืดหยุ่นทางความคิดการคิดยืดหยุ่น (Cognitive Flexibility) ซึ่งล้วนเป็นส่วนสำคัญของ ทักษะ EF ให้ลูกเป็นนักแก้ปัญหาตัวน้อย

3. เปลี่ยนการเล่นเป็น "ภารกิจ"

แทนที่จะปล่อยให้ลูกเล่นไปเรื่อยๆ ลองเพิ่มโจทย์สนุกๆ เข้าไปค่ะ เช่น “วันนี้เรามาช่วยกันหาของเล่นสีเขียวให้ครบ 5 ชิ้นกันเถอะ!” หรือ “เรามาลองสร้างบ้านจากตัวต่อโดยใช้แค่สีเหลืองกับสีแดงดูไหม?” การมีเงื่อนไขหรือกติกาเล็กๆ จะช่วยกระตุ้นให้ลูกฝึกการวางแผนและจดจ่ออยู่กับเป้าหมายได้ดีเยี่ยม

4. เล่นเพื่อฝึกความจำใช้งาน (Working Memory) ให้สมองลูกแข็งแรง

ด้วยเกม "ฉันเห็นอะไรนะ" ชวนลูกมองหาสิ่งของรอบตัว แล้วลองให้เขาจำว่ามีอะไรบ้าง จากนั้นค่อย ๆ เพิ่มความท้าทายด้วยการปิดตาหรือปิดภาพ แล้วให้เขาบอกว่าขาดอะไรไป หรือมีอะไรเพิ่มเข้ามาบ้าง

• เล่าเรื่องต่อกัน ลองเริ่มเล่าประโยคแรก แล้วให้ลูกคิดต่ออีกหนึ่งประโยค สลับกันไปเรื่อย ๆ หรือจะให้ลูกเล่าเรื่องที่เขาทำวันนี้ โดยคุณพ่อคุณแม่ช่วยกระตุ้นให้เขาเล่าให้ครบถ้วนตามลำดับ

• ทำตามคำสั่ง 2-3 ขั้นตอน เช่น "หนูช่วยหยิบตุ๊กตาหมีบนเตียง แล้วเอาไปวางไว้บนโต๊ะทีนะ" การที่ลูกต้องจำหลายคำสั่งในคราวเดียว จะช่วยฝึกความจำใช้งานได้ดีเยี่ยม

5. เล่นเพื่อเสริมสร้างการยับยั้งชั่งใจ (Inhibitory Control) ให้ลูกควบคุมตัวเองได้

เช่น เกมหยุด-ไป ด้วยการเปิดเพลงให้ลูกเต้นอย่างอิสระ พอเพลงหยุด ลูกก็ต้องหยุดนิ่งทันที เกมนี้สนุกและช่วยให้ลูกฝึกการควบคุมร่างกายและสมาธิได้ดีเยี่ยมเลยค่ะ

หรือเล่นเกมกระดาน หรือเกมที่ต้องรอคอย เช่น บันไดงู หมากฮอส หรือเกมที่ต้องผลัดกันเล่น การรอคอยให้ถึงตาตัวเองเป็นพื้นฐานสำคัญของการยับยั้งชั่งใจและเคารพกฎกติกา

6.เล่นไปคุยไป ให้สมองลูกได้คิดตลอดเวลา

ระหว่างเล่น ลองถามคำถามง่าย ๆ กับลูก เช่น “ถ้าแบบนี้จะเกิดอะไรขึ้นนะ?” , “เราควรเริ่มตรงไหนก่อนดี?” หรือ “ถ้ามันล้มแล้วจะแก้ยังไงดี?” คำถามเล็ก ๆ เหล่านี้ช่วยกระตุ้นสมองให้คิดวิเคราะห์และแก้ปัญหาเป็นการฝึก ทักษะ EF แบบเนียน ๆ โดยไม่รู้ตัว

หัวใจสำคัญของการเล่นเพื่อสร้าง "ทักษะ EF"  ที่พ่อแม่ต้องรู้!

• เล่นด้วยใจที่อยู่กับลูก

วางมือถือลง แล้วหันมาเล่นกับลูกอย่างเต็มที่ การที่คุณพ่อคุณแม่มีส่วนร่วมอย่างแท้จริง จะทำให้ลูกรู้สึกถึงความรัก ความอบอุ่น และความมั่นคง ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการเรียนรู้และพัฒนาทักษะ EF

• เปิดโอกาสให้ลูกเป็นคนนำการเล่น 

ลองวางมือถือลง แล้วก้าวเข้าไปในโลกของลูกดูนะคะ ให้เขาเป็นคนกำหนดว่าวันนี้จะเล่นอะไร พ่อแม่มีหน้าที่เป็นผู้ช่วย คอยตั้งคำถามปลายเปิด เช่น “โอ้โห ปราสาทนี้สูงจัง ถ้าเราอยากทำสะพานเพิ่ม ลูกว่าเราจะใช้ตัวต่อแบบไหนดีนะ?” การให้ลูกเป็นคนตัดสินใจจะช่วยเพิ่มความเชื่อมั่นและการจัดการตัวเอง ได้อย่างดี การที่ลูกได้ริเริ่มเอง จะช่วยพัฒนาการวางแผนและการตัดสินใจของเขา

• ยอมรับความผิดพลาด 

เมื่อลูกทำผิดพลาดในการเล่น แทนที่จะตำหนิ ลองเปลี่ยนเป็นชวนลูกคุยว่า "เกิดอะไรขึ้นนะ เราจะลองทำแบบไหนดีต่อไป" การเรียนรู้จากความผิดพลาดคือกระบวนการสำคัญที่ช่วยเสริมสร้างทักษะ EFได้เป็นอย่างดี

• ทำให้เป็นเรื่องสนุก 

บรรยากาศของการเล่นควรเต็มไปด้วยความสุขและเสียงหัวเราะ ไม่ใช่การบังคับหรือการเรียนรู้ที่ตึงเครียด เมื่อลูกมีความสุข เขาจะเปิดรับการเรียนรู้ได้ดีที่สุด

• เลือกของเล่นที่เหมาะสม

มองหาของเล่นประเภทปลายเปิด (Open-ended toys) ที่ไม่มีวิธีเล่นตายตัว เช่น บล็อกไม้ ดินน้ำมัน ตัวต่อต่าง ๆ ของเล่นเหล่านี้จะช่วยกระตุ้นจินตนาการ ความคิดสร้างสรรค์ และส่งเสริมการใช้ทักษะ EF  ในการวางแผนและการแก้ปัญหาได้อย่างไม่รู้จบ

เลือกสื่อเสริมพัฒนาการที่ใช่ ช่วยให้ทักษะ EF โตไวขึ้น

แน่นอนว่าการมีเครื่องมือที่ดีอย่าง "ของเล่นเสริมพัฒนาการ" ก็เหมือนมีผู้ช่วยเป็นสื่อกลางที่ช่วยให้คุณพ่อคุณแม่นำไปใช้เล่นกับลูกได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่น ของเล่นที่เน้นปลายเปิด (Open-ended toys) เช่น บอร์ดเกมเสริมพัฒนาการ ตัวต่อ จิ๊กซอว์ เกมสะกดคำ ตัวต่อรูปทรงต่างๆ หรืออุปกรณ์งานประดิษฐ์ จะช่วยให้ลูกได้ใช้ความคิดสร้างสรรค์แบบไร้ขีดจำกัด เป็นสื่อเสริมพัฒนาการที่ต้องใช้ความคิด มีเป้าหมายหรือกติกา เปิดโอกาสให้ลูกได้ลองผิดลองถูก หรือสามารถเล่นร่วมกับคนอื่นได้

ยิ่งของเล่นมีความหลากหลายและท้าทายตามช่วงวัย ทักษะ EF ของเขาก็จะยิ่งได้รับการฝึกฝนให้แข็งแรงขึ้นด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าพ่อแม่ได้เล่นไปกับลูกด้วยก็จะยิ่งช่วยกระตุ้นทักษะ EF ได้มากขึ้นหลายเท่า

อย่างไรก็ตามสิ่งสำคัญของการ เล่นกับลูก ไม่ใช่เล่นของแพงหรือกิจกรรมซับซ้อน แต่คือ "เวลาคุณภาพที่ได้ใช้ด้วยกัน" ค่ะ แม้วันละ 15 - 20 นาที ถ้าลูกได้คิด รอ ตัดสินใจ แก้ปัญหา และหัวเราะไปด้วยกัน ก็เป็นการสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้สมองของลูกพร้อมเรียนรู้และเติบโต สมองส่วนหน้าก็กำลังเติบโตอย่างแข็งแรง เมื่อพ่อแม่เข้าใจวิธีเล่นอย่างมีเป้าหมาย ลูกจะได้ทั้งความสุข ความผูกพันและทักษะ EF ที่พร้อมพาเขาเติบโตอย่างมั่นใจในอนาคตค่ะ

มากกว่า 'ของเล่น' คือเห็นคุณได้เล่นกับลูก

วันนี้คุณเล่นกับลูกแล้วหรือยัง?

-A.smartbrain-