ลูกไม่ยอมแชร์ของเล่น? ไม่แบ่งของเล่นให้เพื่อน? ลองสอนลูกให้มีทักษะนี้ | ทักษะ EF วันละตอน

เมื่อลูกเล่นของเล่นกับเพื่อน แล้วเกิดเหตุการณ์ไม่ยอมแบ่งของเล่น หรือร้องไห้งอแงเวลาของเล่นถูกหยิบไป คุณพ่อคุณแม่หลายคนอาจจะตกใจคิดว่าลูกกำลังดื้อ ไม่รู้จักแบ่งปัน หรือกลัวว่าลูกจะโตไปเป็นเด็กเห็นแก่ตัว แต่ความจริงแล้วพฤติกรรมแบบนี้เป็นธรรมชาติของวัยเด็ก และอยู่ลึกถึงระดับพัฒนาการสมองเลยทีเดียว

สิ่งที่เป็นหัวใจสำคัญของเรื่องนี้คือ ทักษะ EF (Executive Functions) นั่นเอง ซึ่งเป็นชุดทักษะในสมองส่วนหน้าที่ช่วยให้เด็กรู้จักยับยั้งใจ ควบคุมอารมณ์ รู้จักรอคอย เข้าใจผู้อื่น บทความนี้เราจะชวนคุณพ่อคุณแม่มาดูเทคนิคสอนลูกให้รู้จักการแบ่งปันอย่างแท้จริง เพื่อให้ลูกของเราเติบโตเป็นเด็กที่มีคุณภาพและพร้อมเข้าสู่สังคมได้อย่างมั่นใจค่ะ

ทำความเข้าใจ ทำไมเด็กถึงไม่ยอมแบ่งของเล่น? 

เด็กเล็กยังไม่สามารถมองสถานการณ์จากมุมมองของคนอื่นได้ชัดเจน  เมื่อมีเพื่อนมาหยิบของเล่นที่ตัวเองกำลังสนุกอยู่ สมองจะตีความทันทีว่ากำลังถูกถูกคุกคาม แม้เพื่อนอาจแค่อยากลองเล่นบ้างเฉยๆและเพราะทักษะ EF ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น เด็กจึงยับยั้งอารมณ์ได้ยาก รอคอยไม่เป็น คิดเหตุผลไม่ทันตอนกำลังหงุดหงิด ยังจัดลำดับความคิดว่า เดี๋ยวก็จะได้คืน

• "นี่ของฉัน!" (Sense of Ownership) : เด็กเล็กโดยเฉพาะช่วงวัย 2-4 ขวบ กำลังเรียนรู้เรื่องความเป็นเจ้าของค่ะ พวกเขายังแยกแยะได้ไม่ชัดเจนว่าอะไรคือของของตัวเอง อะไรคือของคนอื่น การบอกว่า "นี่ของฉัน" จึงเป็นเหมือนการยืนยันตัวตนและความรู้สึกมั่นคงของเขาค่ะ

• ยังไม่เข้าใจ "มุมมองผู้อื่น" (Perspective Taking) : ลูกยังเล็กเกินกว่าที่จะเข้าใจว่าเพื่อนรู้สึกอย่างไรเมื่อไม่ได้เล่นของเล่นชิ้นนั้น หรือทำไมถึงควรแบ่งปันการคิดถึงความรู้สึกของคนอื่นเป็นทักษะที่ต้องพัฒนาไปตามวัย

• ควบคุมตัวเองยังไม่ได้ดี (Impulse Control) : เมื่อลูกอยากได้หรืออยากเล่นอะไร เขาก็จะทำตามใจตัวเองทันที เพราะสมองส่วนหน้าซึ่งทำหน้าที่ควบคุมยับยั้งชั่งใจหรือทักษะ EF ในส่วนนี้ยังพัฒนาไม่เต็มที่

จากสาเหตุเหล่านี้ คุณพ่อคุณแม่จะเห็นว่าการบังคับให้ลูกแบ่งปัน อาจไม่ใช่ทางออกที่ดีที่สุด แต่คือการค่อย ๆ ปรับพฤติกรรมและช่วยพัฒนาทักษะที่จำเป็น การให้ลูกรู้จักแชร์ของเล่นไม่ใช่แค่การฝึกมารยาทแต่คือการสร้างรากฐานให้ EF แข็งแรงด้วยค่ะ

การสอนให้ลูกแบ่งปัน ไม่ใช่สอนให้เสียสละทุกอย่าง แต่สอนให้เข้าใจตัวเองและผู้อื่น การแบ่งปันเป็นสัญญาณหนึ่งของ EF ที่กำลังเติบโต เด็กที่แบ่งปันได้ไม่ใช่เพียงเด็กที่น่ารักมีมารยาทเท่านั้น แต่เป็นเด็กที่รู้จักควบคุมอารมณ์ ใส่ใจผู้อื่น รอคอยเป็นและประนีประนอม

กุญแจสำคัญ : สอนลูกให้มีทักษะ EF เพื่อให้รู้จักแบ่งปันเป็น

"ทักษะ EF" หรือ Executive Functions คือกลุ่มทักษะการบริหารจัดการสมองที่ช่วยให้เราคิด วางแผน ตัดสินใจ และควบคุมตัวเองได้สำเร็จในสถานการณ์ต่าง ๆ ส่วนที่เกี่ยวข้องกับการแบ่งปันโดยตรงที่เราจะพูดถึงวันนี้คือ:

1. การยืดหยุ่นความคิด (Cognitive Flexibility) : ความสามารถในการปรับเปลี่ยนความคิดและพฤติกรรมให้เข้ากับสถานการณ์ใหม่ ๆ เมื่อลูกมีทักษะนี้ เขาจะเข้าใจได้ว่า "ไม่จำเป็นต้องเล่นของเล่นชิ้นนี้ตลอดไป" หรือ "เราสามารถสลับกันเล่นได้"

2. การควบคุมอารมณ์ (Emotional Control) : ความสามารถในการจัดการกับอารมณ์ผิดหวัง เสียใจ โกรธ เมื่อไม่ได้ดั่งใจ เมื่อลูกหวงของเล่นแล้วมีคนมาขอ เขาก็จะสามารถควบคุมความรู้สึกหงุดหงิด และเปิดใจยอมรับได้ง่ายขึ้น

3. การยับยั้งชั่งใจ (Response Inhibition) : ความสามารถในการหยุดยั้งตัวเองไม่ให้ทำอะไรตามสัญชาตญาณ เช่น การดึงของเล่นกลับมาทันที หรือการแย่งของเล่นจากเพื่อน เมื่อลูกมีทักษะนี้ เขาจะคิดก่อนทำมากขึ้น

พ่อแม่จะสอนลูกให้มีทักษะ EF สำหรับการแบ่งของเล่นได้อย่างไร?

1) เริ่มจากที่บ้านได้เลย ก่อนจะเจอสถานการณ์จริง ลองให้ลูกฝึกแบ่งของเล่นกับพ่อแม่ก่อน เช่น เล่นตัวตัวด้วยกัน แล้วชวนลูกเลือกว่า “ของเล่นชิ้นไหนที่เเม่ขอยืมได้บ้าง” เด็กจะเรียนรู้ว่าการให้คนอื่นเล่นด้วย

2) ตั้งกติกาง่าย ๆ ที่เป็นรูปธรรม เช่น มาเล่นกัน 2 นาทีเเล้วสลับกัน หรือเลือกเก็บของเล่นไว้เอง 1 ชิ้นที่เหลือแชร์กับคนอื่นได้ เมื่อกติกาสั้น กระชับ และมองเห็นได้ ช่วยให้ทักษะ EF ทำงานง่ายขึ้น

3) ให้ลูกมีสิทธิ์เลือก การถูกบังคับอาจทำให้เด็กรู้สึกถูกพรากของรัก แต่ถ้าให้เลือก เช่น ลูกเลือกได้ 1 ชิ้นที่ไม่อยากให้คยอื่นเล่น หรือ หนูอยากให้เพื่อนเล่นชิ้นไหนก่อนดี? เด็กจะรู้สึกว่าตัวเองยังมีพื้นที่ของตัวเองและเริ่มเปิดใจมากขึ้น

4) ชมพฤติกรรมทันทีเมื่อเห็น เช่น "แม่เห็นนะว่าหนูให้เพื่อนเล่นก่อน เก่งมากเลยลูก" เสียงชมเล็กๆแบบนี้คือเชื้อเพลิงให้ EF เติบโตแบบสม่ำเสมอ

5) ใช้ของเล่นเสริมพัฒนาการเป็นตัวช่วย ของเล่นบางชนิดถูกออกแบบมาเพื่อพัฒนาทักษะ EF โดยเฉพาะ เช่น ของเล่นที่ต้องสลับตา สลับตาเล่น รู้จักรอคอย ตั้งกติกา หรือทำร่วมกับผู้อื่น พ่อแม่สามารถใช้เป็นเกมจำลองสถานการณ์จริงได้เลย

การสอนให้ลูกรู้จักแบ่งปัน ไม่ใช่แค่การสอนมารยาททางสังคมเท่านั้น แต่คือการวางรากฐานสำคัญของ ทักษะ EF ที่จำเป็นต่อการใช้ชีวิตอย่างมีความสุขและประสบความสำเร็จในระยะยาว เมื่อเด็กมี EF ที่แข็งแรง เขาจะสามารถยืดหยุ่นความคิด ควบคุมอารมณ์ และยับยั้งชั่งใจได้ดีขึ้น สิ่งเหล่านี้จะค่อย ๆ หล่อหลอมให้เขาเติบโตเป็นเด็กที่มีน้ำใจ รู้จักเห็นอกเห็นใจผู้อื่น และปรับตัวเข้ากับสังคมได้อย่างมั่นใจ

คุณพ่อคุณแม่ไม่จำเป็นต้องรีบร้อนหรือกดดันลูกนะคะ เพราะการเรียนรู้เรื่อง “การแบ่งปัน” ไม่ได้เกิดขึ้นภายในวันเดียว แต่เกิดจากการเห็นแบบอย่าง การได้ฝึกฝน และการได้รับความเข้าใจอย่างสม่ำเสมอในชีวิตประจำวัน ยิ่งพ่อแม่ให้เวลากับกระบวนการนี้มากเท่าไร ทักษะ EF ของลูกก็จะยิ่งค่อย ๆ เติบโตอย่างมั่นคงมากเท่านั้น

สุดท้ายแล้ว การแบ่งปัน ไม่ได้ทำให้ลูกเสียเปรียบนะคะ แต่กลับช่วยให้ลูกได้เติบโตทั้งทางอารมณ์ ความคิด และความสัมพันธ์กับผู้อื่น และนี่คือของขวัญล้ำค่าที่พ่อแม่สามารถมอบให้ลูกได้ตั้งแต่วัยเยาว์ เพื่อให้เขาเติบโตเป็นคนที่ใช้ชีวิตอยู่ในสังคมอย่างมีความสุขและมีคุณภาพนั่นเอง

มากกว่า 'ของเล่น' คือเห็นคุณได้เล่นกับลูก

วันนี้คุณเล่นกับลูกแล้วหรือยัง?

-A.smartbrain-